Wandelen in Gelderland: meerdaagse routes en klompenpaden

Al lopend op het Pieterpad kom je door Gelderland. Door de Achterhoek met zijn kastelen en landhuizen, langs de IJssel, over de Veluwe. Ik vond het heerlijk wandelen en onderweg bedacht ik me: hier is zoveel meer te zien. Gelderland is de grootste provincie van Nederland, en wie het te voet wil leren kennen heeft keuze genoeg. Van pelgrimspaden en Hanzeroutes tot een tweeduizend jaar oude Romeinse grens en vestinglinies die verborgen liggen in het groen.

Dit artikel geeft een overzicht van meerdaagse wandelingen in Gelderland, aangevuld met dagwandelingen met historische lading en een sectie over de klompenpaden, want Gelderland is samen met Utrecht de enige provincie waar je die vindt.

Meerdaagse wandelingen in Gelderland

1. Graafschapspad: meerdaagse wandeling door de Achterhoek

Streekpad SP 8 | 126 km | Rondwandeling vanuit Zutphen | 7 etappes van 11–22 km

Het Graafschapspad is een van de mooiste meerdaagse wandelroutes in Gelderland en maakt een grote lus door de Achterhoek. Begin- en eindpunt is Zutphen. De naam verwijst naar het Graafschap Zutphen, het feodale hart van de regio. Dat verleden is overal voelbaar: in de lanen die naar havezates leiden, de sloopbruggen over slotgrachten, de eiken die er stonden toen de landadel hier regeerde.

De route slingert door coulisselandschap langs Saksische boerderijen, langs kastelen als Slangenburg en De Voorst, en door Bronkhorst, het kleinste stadje van Nederland. In het westen voert de wandeling door de ruige uiterwaarden van de IJssel. In het oosten door stille binnenlandschappen, waarbij het gedeelte tussen Lochem en Borculo door veel wandelaars als hoogtepunt wordt beschouwd.

Het Graafschapspad is goed bereikbaar met het OV, op één uitzondering na: bij Mariënvelde rij je met een belbus die je minimaal een uur van tevoren moet reserveren. Bij hoog water op de IJssel check je de alternatieve route via achterhoek.nl/Graafschapspad-hoogwater.

• In het kort: 7 etappes, start en einde Zutphen, rondwandeling door de Achterhoek, kastelen en landgoederen, goed bereikbaar per OV, ideaal als meerdaagse wandeling in Gelderland.
• Graafschapspad Overnachten in B&B’s en boerderijkamers in de Achterhoek; kleine plaatsen als Laren, Borculo en Doetinchem liggen aan de route.

2. Hanzestedenpad: wandelen langs de IJssel van Doesburg naar Kampen

Streekpad SP 11 | 120 km | Lijnwandeling Doesburg–Kampen | 7 etappes van 15–21 km

Het Hanzestedenpad begint in het leuke Doesburg in Gelderland en volgt de IJssel via Zutphen, Deventer en Zwolle naar Kampen. Het is geen rondwandeling maar een lijnwandeling, dat wil zeggen: je loopt van A naar B.

De route vertelt het verhaal van de Hanze, het middeleeuwse handelsverbond dat de IJsselsteden groot maakte. Graan, bier, laken en hout stroomden via de rivier van stad naar stad, en de rijkdom die dat opbracht is vandaag nog te zien in pakhuizen, waaggebouwen en stadspoorten. Doesburg heeft zijn middeleeuwse straatstructuur bewaard, inclusief de mosterdfabriek die er al eeuwen mosterd maakt. Zutphen heeft de Walburgiskerk met haar kettingbibliotheek. Kampen had in de Middeleeuwen meer inwoners dan Amsterdam en heeft nog drie van zijn eenentwintig originele stadspoorten.

Meer lezen over de Hanzesteden

Tussen de steden door is de route een afwisseling van hoge rivierdijken, robuuste rietpartijen, landgoederen en havezaten. Het pad loopt langs elf NS-stations, waardoor het een van de meest OV-vriendelijke wandelvakanties in Gelderland is.

• In het kort: 7 etappes, start Doesburg (Gelderland), einde Kampen, lijnwandeling langs de IJssel, middeleeuwse Hanzesteden, langs 11 NS-stations.
• Hanzestedenpad Overnachten in de Hanzesteden zelf: Doesburg, Zutphen en Deventer bieden ruim aanbod van hotel tot B&B.

Meer lezen over deze meerdaagse wandeling in Gelderland? Lees mijn verslag: Hanzestedenpad

3. Ludgerpad: pelgrimsroute door de Achterhoek

93 km | Lijnwandeling Zutphen–Aalten (tot de Duitse grens) | 18 korte etappes van 5–9 km

Het Ludgerpad is een van de meest bijzondere meerdaagse wandelingen in Gelderland. De route volgt de sporen van Ludger, de missionaris die ruim 1200 jaar geleden het christendom naar de Achterhoek bracht. Tijdens mijn Pieterpad dagen kwam ik dit bordje tegen en dat wakkerde mijn interesse aan. Vanuit Utrecht trok Ludger door het huidige Gelderland naar het oosten, predikte in kleine gemeenschappen en stichtte kerken. Het pad volgt zijn route van Zutphen naar Aalten en loopt vervolgens de grens over naar het Duitse Billerbeck, waar de Baumberger Ludgerusweg verdergaat.

Onderweg passeer je plekken die aan Ludger herinneren: oude kerken, monumenten en landschapselementen die zijn spoor bewaren. Maar los van de pelgrimslaag is het ook gewoon een mooie wandeling door het Achterhoekse boerenland, langs weilanden, beekjes, Saksische erven en bossen. De paarse bordjes wijzen de weg.

De korte etappes, gemiddeld vijf tot negen kilometer, maken dit pad flexibel inzetbaar. Wie graag wil maakt er heel makkelijk een meerdaagse pelgrimstocht van.

• In het kort: 18 korte etappes, start Zutphen, einde Billerbeck (D), pelgrimsroute langs kerkhistorische plekken, grensoverschrijdend, paarse markering.
• Ludgerpad Overnachten in kleine Achterhoekse dorpen; bijna alle etappes beginnen of eindigen bij een bushalte of station.

4. Noaberpad: wandelen langs de Gelderse oostgrens

LAW 10 | 415 km totaal | Gelderse etappes: 15–22 | Langs de Duits-Nederlandse grens

Het Noaberpad loopt van Bad Nieuweschans in Groningen naar Kleve in Duitsland langs de gehele Nederlands-Duitse grens. De naam komt van “noaber”, het Twentse woord voor buren. In de Gelderse etappes voert de route door de Achterhoek langs de oostgrens: beekdalen, scholtenboerderijen, oude stadjes en de bossen van Montferland.

Voor een meerdaagse wandeling in de Gelderse Achterhoek zijn de Noaberpad-etappes een uitstekende keuze voor wie rust zoekt en de grensstreek wil leren kennen. Grenspalen, oude handelswegen en het gevoel ergens te zijn dat niet druk bezocht wordt.

• In het kort: 415 km totaal, 8 Gelderse etappes, lijnwandeling langs de oostgrens van de Achterhoek, grensoverschrijdend naar Duitsland, rustig en weinig bezocht, ideaal als meerdaagse wandeling in Gelderland.
• Noaberpad Overnachten in kleine Achterhoekse grensplaatsen; aanbod is beperkt, boek op tijd.

5. Maarten van Rossumpad: wandelen in de voetsporen van een Gelderse krijgsheer

LAW 4 | 384 km totaal | Lijnwandeling Den Bosch–Steenwijk | Gelderse etappes: ca. 14 van de 24

De meerdaagse wandeling door Gelderland het Maarten van Rossumpad is vernoemd naar de zestiende-eeuwse legeraanvoerder in dienst van het hertogdom Gelre. Zijn sporen zijn het vertrekpunt van een route die van Den Bosch via het rivierengebied en de Veluwe naar Salland loopt, en voor het grootste deel door Gelderland gaat.

Het Gelderse deel is meteen ook het meest afwisselende: door de uiterwaarden van Waal en Rijn, over de Veluwezoom langs de Posbank, door de bossen van Laag Soeren en Beekbergen naar Apeldoorn en Vaassen met kasteel Cannenburch, het stamkasteel van Maarten van Rossum. Dat zijn landschappen die veel wandelaars niet kennen.

Sommige etappes lopen soms meer over asfalt dan je als wandelaar zou willen, maar wie zijn etappes goed kiest, loopt door een deel van Gelderland dat de moeite waard is.

• In het kort: 384 km totaal, ca. 14 etappes door Gelderland, start Den Bosch, einde Steenwijk, rivierengebied, Veluwezoom en Posbank, kastelen van Maarten van Rossum.
• Maarten van Rossumpad Overnachten in steden als Arnhem en Apeldoorn of op landgoederen langs de Veluwezoom.

6. Romeinse Limespad: wandelen over de noordgrens van het Romeinse Rijk

LAW 16 | 302 km totaal | Lijnwandeling Katwijk–Millingen aan de Rijn | Gelderse etappes: ca. 8 van de 19

Het Romeinse Limespad (LAW 16) volgt zo nauwkeurig mogelijk de oude Limes, de grensweg die de Romeinen tweeduizend jaar geleden aanlegden langs de Rijn om het noorden buiten de deur te houden. De route loopt van Katwijk via Leiden, Utrecht, Arnhem en Nijmegen naar Millingen aan de Rijn, en was in 2019 Wandelroute van het Jaar. De Neder-Germaanse Limes staat sinds 2021 op de UNESCO Werelderfgoedlijst.

Het Gelderse deel begint bij Maurik in de Betuwe, waar Romeinse sporen zijn gevonden van het castellum Mannaricum. Vanaf daar volgt de route de Limes langs Ingen en Ommeren door de fruitboomgaarden van de Betuwe, terug naar de Rijnbandijk, verder door de Veluwezoom langs Wageningen en Arnhem naar Nijmegen. Het eindpunt Millingen aan de Rijn ligt op de grens met Duitsland, vanwaar het pad via het Grote Rivierenpad doorloopt naar Xanten.

Onderweg zijn op meerdere plekken Romeinse wachttorens nagebouwd. In Nijmegen is Museum Het Valkhof een bezoek waard voor wie dieper in de materie wil. Daar liggen opgegraven artefacten die een ander licht werpen op de Romeinen aan de Rijn. Het Limespad bevat meer stedelijk en verhard gebied dan de andere routes in dit overzicht, zeker het westelijke deel. De Gelderse etappes gaan meer door natuurgebieden en geven je weer een ander beeld van Gelderland.

• In het kort: 302 km totaal, ca. 8 Gelderse etappes, start Katwijk, einde Millingen aan de Rijn, langs de Neder-Germaanse Limes, UNESCO Werelderfgoed, Wandelroute van het Jaar 2019.
• Limespad Overnachten in Wageningen, Arnhem of Nijmegen; langs de Gelderse etappes ruim aanbod.

7. Streekpad Rijk van Nijmegen: rondwandeling om de oudste stad van Nederland

Streekpad SP 3 | 125 km | Rondwandeling vanuit Nijmegen | 7 etappes van 15–21 km

Het Streekpad Rijk van Nijmegen maakt een grote lus rondom Nijmegen en het begin- én eindpunt is het station van Nijmegen. Wat de route bijzonder maakt is de enorme variatie binnen een klein gebied. Hemelsbreed gaat het om niet meer dan twintig kilometer van het centrum, maar binnen die afstand doe je vier provincies aan: Gelderland, Noord-Brabant, Limburg en het Duitse Kreis Kleve.

Het landschap verandert voortdurend. In het westen loop je over kronkelende dijken en langs de uiterwaarden van de Waal, door het Land van Maas en Waal met zijn rivierduinen. Via de vestingsteden Wijchen, Ravenstein en Grave steek je de Maas over. In het zuiden volgt de glooiende Mookerheide. Dan het oosten met de stuwwallen van het Rijk van Nijmegen, de bossen van de Zeven Heuvelen en het grensoverschrijdende Reichswald. En ten slotte de Ooijpolder en de Gelderse Poort, met oude steenfabrieken, ganzen en het indrukwekkende uitzicht over de rivier vanuit Berg en Dal.

Historisch is de route ook sterk, Nijmegen is de oudste stad van Nederland en was een belangrijk Romeins knooppunt. De Ooijpolder lag op de route van de oude Romeinse Limes. Tijdens deze meerdaagse wandeltocht passeer je de Sint-Walrickkapel en burchtresten die herinneren aan het middeleeuwse landschap van de Gelderse Poort.

De wandelroute is recent grondig herzien en voorzien van QR-codes die linken naar korte podcasts, ingesproken door bewoners, ambachtslieden en natuurkenners uit het gebied. Zo kun je heerlijk wegdromen bij deze historie als je door dit gebied loopt.

• In het kort: 7 etappes, start en einde Nijmegen, rondwandeling door 4 provincies en Duitsland, rivieren, stuwwallen, Reichswald en Gelderse Poort, recent herzien
• Streekpad Rijk van Nijmegen Overnachten in Nijmegen zelf of bijv onderweg in Casita Wijchen, of deze leuke barrel tussen Mook en Malden of deze huisboot bij de Mookerplas.

8. Veluwe Zwerfpad: eindeloos dwalen door het mooiste natuurgebied van Nederland

Streekpad SP 16 | 375 km | Rondwandeling vanuit Arnhem | 25 etappes

Het Veluwe Zwerfpad is van een heel andere orde dan de andere wandelroutes in dit overzicht. Geen handelsgeschiedenis, geen kastelen, geen pelgrimsverhaal. Wel 375 kilometer puur Veluwse natuur, grotendeels over onverharde paden, in twee grote lussen vanuit Arnhem terug naar Arnhem.

De route doorkruist de mooiste en meest uiteenlopende delen van de Veluwe. Van het stuifzandlandschap van het Kootwijkerzand, dat je doet denken aan een Sahara op kleine schaal, naar de glooiende heidevelden van de Posbank op de Veluwezoom. Van de stille bossen van het Speulderbos en de Loenermark naar Nationaal Park de Hoge Veluwe met het Kröller-Müller Museum in het hart. Onderweg is de kans groot dat je edelherten, wilde zwijnen, moeflons of reeën tegenkomt. In september kunnen delen van de route onbegaanbaar zijn vanwege de bronst en extra rustgebieden in de Hoge Veluwe.

De etappes variëren van zo’n 9 tot 22 kilometer. Door de zes ingebouwde doorsteekroutes kun je zelf lussen samenstellen en de route inkorten of juist uitbreiden. Wie de hele 375 kilometer wil lopen doet er gemakkelijk twee weken over, maar het pad is ook bij uitstek geschikt voor meerdere weekendtochten.

• In het kort: 25 etappes, start en einde Arnhem, twee grote lussen over de hele Veluwe, puur natuur, heide, stuifzand en groot wild, 6 doorsteekroutes voor kortere varianten.
• Veluwe Zwerfpad Overnachten in dorpen langs de route of op natuurcampings; boek vooruit, het aanbod is beperkt.

9. Walk of Wisdom: eigentijdse pelgrimsroute rond Nijmegen

136–147 km | Rondwandeling vanuit Nijmegen | 6 etappes | Startpunt: Stevenskerk Nijmegen

De Walk of Wisdom is een bijzondere meerdaagse wandelroute. Het is een eigentijdse pelgrimsroute die los staat van religie of ideologie. Het begin- en eindpunt is de Stevenskerk in Nijmegen, de oudste stad van Nederland. De route maakt een wijde boog om Nijmegen heen en loopt daarbij door twee landen, drie provincies en elf gemeenten.

Deze meerdaagse wandeling in Gelderland verbindt uiteenlopende natuurgebieden. Vanuit Nijmegen ga je de Ooijpolder in, één van de grootste herstelprojecten van het Nederlandse cultuurlandschap. Daarna volgen de heuvelachtige bossen van Berg en Dal en het grensoverschrijdende Reichswald, de heide van de Mookerheide en de stille vennen van de Hatertse en Overasseltse Vennen. Terug naar Nijmegen via de nieuwe stadsbrug De Oversteek, waar elke avond bij zonsondergang een herdenkingswandeling plaatsvindt voor de gesneuvelde geallieerde soldaten.

Pelgrims die zich registreren voor de Walk of Wisdom ontvangen een startpakket. Hierin vind je onder andere een pelgrimsveter en in elf plaatsen langs de route kun je dan een vogelringetje ophalen als bewijs van je ‘pelgrimstocht’. Twee keer per maand is er een vertrekceremonie in de Stevenskerk. De route is niet religieus; de inspiratie is natuur en het leven zelf.

• In het kort: 6 etappes, start en einde Stevenskerk Nijmegen, rondwandeling door 2 landen en 3 provincies, niet-religieuze pelgrimsroute, publieksprijs Gelderse Landschapsverkiezing 2018
• Walk of Wisdom Overnachten in Nijmegen of in de dorpen langs de route; bekijk de overnachtingslijst via walkofwisdom.org.

10. Betuwepad: wandelen door de fruittuin van Nederland

Streekpad SP 21 | 146 km | Rondwandeling vanuit Tiel | 12 etappes van 7–18 km

Het Betuwepad maakt een grote lus door de Betuwe en begint en eindigt in Tiel. Het is het jongste streekpad in dit overzicht, pas geopend in 2021, en dekt een deel van Gelderland dat de andere routes niet raken: het rivierengebied tussen Waal, Linge, Neder-Rijn en Lek.

De Betuwe kennen we als de fruittuin van Nederland. Nergens anders in het land worden zoveel appels, peren en kersen geteeld. In het voorjaar bloeit alles wit en roze en is het Betuwepad op zijn mooist. In de nazomer staan langs de route fruitstalletjes waar je rechtstreeks van de teler kunt kopen. Maar de route biedt natuurlijk meer dan fruit alleen. Je loopt over graspaden en dijken langs de slingerende rivieren, door het Oranjestadje Buren met zijn bijzondere band met de koninklijke familie, langs landgoed Mariënwaerdt, door vestingstad Culemborg, over de Grebbeberg bij Rhenen en door polders en plassen terug naar Tiel.

• In het kort: 12 etappes, start en einde Tiel, rondwandeling door de Betuwe, boomgaarden, dijken en rivierstadjes, mooist in bloesemtijd (april) en nazomer.
• Betuwepad Overnachten in Tiel (het kleurrijke Harry’s Home), Culemborg (Logement de Appelgaard) of Opheusden; ook B&B’s op landgoederen langs de route.

Historische dagwandelingen in Gelderland

Niet elke wandeling hoeft meerdere dagen te duren om indruk te maken. In Gelderland vind je ook meerdere dagwandelingen en ik licht deze twee historische dagwandelingen graag uit.

Loopgravenroute Bergherbos (Montferland)

5,5 km (verlengbaar naar 9 km) | Startpunt: uitspanning ’t Peeske bij Beek (Montferland)

Nederland was neutraal in de Eerste Wereldoorlog. De Duitsers vertrouwden dit niet en legden tussen 1916 en 1917 een verdedigingslinie aan op de stuwwal van Montferland, voor het geval de geallieerden via Nederlands grondgebied zouden aanvallen. Dat is nooit gebeurd. De loopgraven en meer dan tachtig betonnen bunkers raakten vergeten en overwoekerd door het bos.

Een deel van de loopgraaf is inmiddels hersteld. De Loopgravenroute voert langs de graven en bunkers, via de natuurlijke bron De Sprung, naar uitkijktoren Hulzenberg op 82 meter boven NAP, met uitzicht tot diep in Duitsland. De route is verlengbaar naar 9 km via de Erfgoedroute Bergherbos (blauwe pijlen).

Kasteel Huis Bergh en ‘s-Heerenberg

4 km | Startpunt: centrum ‘s-Heerenberg

Vlak bij het Bergherbos ligt ‘s-Heerenberg, een van de mooiste historische stadjes van de Achterhoek. De stadswandeling voert door oude straatjes en langs het voormalig klooster Gouden Handen naar Kasteel Huis Bergh, het grootste nog bestaande middeleeuwse kasteel van Nederland.

De twee wandelingen in Montferland zijn goed als combi-dagprogramma te plannen: begin in het Bergherbos met de loopgravenroute, eindig in ‘s-Heerenberg voor de stadswandeling en het kasteel. Meer info: huisbergh.nl

Klompenpaden in Gelderland

Klompenpaden zijn weer iets anders. Dagwandelingen die lopen over historische paden die lang niet altijd toegankelijk zijn voor het grote publiek. Kerkenpaden, tiendwegen, hessenwegen, boerenakkers, particuliere landgoederen. Afspraken met grondeigenaren maken het mogelijk dat wandelaars hier toch mogen komen, en dat merk je. Je loopt door weilanden met koeien, over smalle schouwpaden langs sloten, over erven van boerderijen die al eeuwen op dezelfde plek staan.

Klompenpaden bestaan alleen in Gelderland en Utrecht, en Gelderland heeft er ruim honderd. Ze variëren in lengte van een paar kilometer tot bijna dertig, en meerdere paden zijn via officiële “overstappers” te combineren tot een wandeling van meerdere dagen. De klompenpaden-app en -website (klompenpaden.nl) geven per pad aan met welke andere paden het te combineren is.

Een selectie van Gelderse klompenpaden die opvallen door hun historische karakter:

• Achterwooldse pad (Winterswijk, 19 km — in twee delen te lopen) Dit klompenpad in het buurtschap Woold bij Winterswijk loopt langs maar liefst tien Rijksmonumenten. Je wandelt over een oude spoorbaan, tussen glooiende essen, langs houtwallen en historische boerenerven in het coulisselandschap van de Achterhoek.
• Avervoorderpad (Terwolde, ca. 16 km) Op de overgang van de Veluwe naar de IJssel, door het buitengebied van Terwolde. Hoogtepunt is Huis Avervoorde, een herenboerderij gebouwd rond 1500. Een groot deel van de route loopt over onverhard terrein; dit is een pad waarop je écht door de modder gaat.
• Dorenweertse pad (Oosterbeek/Doorwerth, ca. 15 km) Begint bij Kasteel Doorwerth aan de Nederrijn, een van de meest indrukwekkende kastelen van Gelderland. De route voert door uiterwaarden, door bos met hoogteverschil en door het heuvellandschap rondom Heveadorp. Regelmatig door wandelaars genoemd als een van de mooiste klompenpaden van Gelderland.
• Goilbergdingenpad (Culemborg/Beusichem, 15 km) Slechts één kilometer van de vijftien is verhard. De route gaat door weilanden en uiterwaarden van de Lek, langs fort Everdingen, over historische dijken en door het rivierengebied. De cultuurhistorie van de Nieuwe Hollandse Waterlinie is hier voelbaar in het landschap.

Alle Gelderse klompenpaden zijn te vinden op klompenpaden.nl, inclusief lengtes, startpunten, combinatiemogelijkheden en OV-bereikbaarheid.

Welke meerdaagse wandeling in Gelderland past bij jou?

De keuze begint bij jezelf. Hoeveel dagen heb je? Wil je elke avond in een stad overnachten of juist op het platteland? En zoek je natuur, geschiedenis, of allebei?

• Cultuur en geschiedenis zitten in vrijwel alle routes, maar op een heel andere manier. Het Hanzestedenpad brengt je langs levende steden. Het Limespad legt een archeologische laag onder je voeten.
• Afstand Wie flexibel wil plannen kiest het Ludgerpad met zijn korte etappes, of het Veluwe Zwerfpad waarbij je zelf lussen samenstelt. Wie een week heeft en een vaste route wil lopen, kiest een van de streekpaden.
• Natuur staat centraal op het Veluwe Zwerfpad. Het Betuwepad laat je de seizoenen voelen. Het Noaberpad neemt je mee langs de stille grensstreek.

Overnachten LAW via VodF

Heb je er wel eens over nagedacht om via Vrienden op de Fiets je overnachtingen te plannen? Met name als je alleen reist is dit een fijne en betaalbare manier van overnachten. De overnachting is bij mensen thuis, soms heb je een slaapkamer in de woning maar soms heb je ook een zelfstandige plek nabij of aangrenzend aan de woning. Het kost 27,50 per nacht incl ontbijt. Daar boven op komt nog toeristenbelasting, vaak zo’n 2 euro.

Meer lezen

• De Mooiste Hanzesteden voor een Perfect Weekend
• Bergwandeling in Nederland? Loop de natuurwandelroute N70 bij Rijk van Nijmegen
• De Langste wandelroute van Nederland – Kustroute LAW5
• Wadlopen naar Ameland: Tot mijn middel in het slijk
• Lemelerberg en Archemerberg beklimmen – 14.2 km

Dit artikel bevat affiliate links. Als je via een van deze links iets boekt of koopt, ontvangen wij mogelijk een kleine commissie, zonder extra kosten voor jou.