Signalen mensenhandel herken je niet vanzelf. Ook niet als je veel reist. Een meisje dat bij de receptie niets zegt terwijl de man naast haar het woord voert. Een jongen op een boot die nooit lijkt te stoppen met werken. Je ziet het, misschien voel je wel dat er iets niet klopt, en dan loop je door. Omdat je het niet zeker weet. Ook omdat je niet weet wat je moet doen. In dit artikel deel ik wat je als reiziger kunt zien, wat je wel en niet doet, en waar je een vermoeden kunt melden.
Wat is mensenhandel precies?
Veel mensen denken bij mensenhandel aan smokkel over een grens. Maar de kern is uitbuiting. Iemand wordt met dwang ingezet om geld aan te verdienen, in de prostitutie, in een keuken, op een boot of op straat. Dwang is vaak onzichtbaar: een ingenomen paspoort, een schuld die nooit kleiner wordt, dreiging met de familie thuis. Er hoeft geen grens aan te pas te komen, en of iemand ooit zelf is meegegaan, maakt niet uit. Bij kinderen hoeft er zelfs helemaal geen dwang te zijn. Uitbuiting ís dus mensenhandel.
Tijdens mijn jaren bij de politie deed ik regelmatig controles in woningen. Soms woonden er tien tot vijftien mensen in één huis, in echt hachelijke omstandigheden. Het bed waarin iemand sliep, was niet altijd van hem alleen. Zodra hij naar zijn werk ging, kroop een ander erin. Werken in ploegen kreeg daar een heel andere lading. Ook dat is een vorm van mensenhandel.
Waarom mensenhandel ook over reizen gaat
Reizen draait om ontmoeting. Om mensen die je ontvangen, koken, gidsen, schoonmaken, vervoeren en entertainen. Juist daarom hoort dit onderwerp hier thuis. Toerisme brengt geld, en waar geld is, zijn ook mensen die anderen uitbuiten.
Mensenhandel is breder dan veel mensen denken. Het gaat om het werven, vervoeren of huisvesten van mensen met gebruik van dwang, met als doel die persoon uit te buiten. Dat kan seksuele uitbuiting zijn, maar ook arbeidsuitbuiting of criminele uitbuiting, zoals gedwongen bedelen of stelen. Het speelt overal. In Azië en Afrika, maar ook in Europa en in Nederland.
Het beeld wat er vaak is van een dader klopt vaak niet. Defence for Children wijst op onderzoek van het WODC waaruit blijkt dat jaarlijks zo’n 20.000 Nederlandse mannen zich in het buitenland schuldig maken aan seksueel misbruik van kinderen. De meesten wonen samen met een partner en hebben gewoon werk.
Het is dus zeker niet altijd de oude man die je verwacht.
Signalen mensenhandel die je als reiziger kunt zien
Eén signaal zegt weinig. Er kunnen tien onschuldige verklaringen voor zijn. Het gaat om de combinatie. Een paar kleine dingen die samen een beeld vormen dat niet klopt. Organisaties als Comensha en het CKM benadrukken dit steeds: let op het patroon, niet op één losse waarneming.
Onderweg: op het vliegveld, in de bus of trein
Onderweg let je vooral op de verhouding tussen mensen. Iemand die haar eigen paspoort niet bij zich heeft, terwijl een reisgenoot alle documenten beheert. Iemand die oogcontact vermijdt, schrikt van vragen en niet zelf mag antwoorden. Een begeleider die steeds dichtbij blijft, ook als diegene naar het toilet gaat. Weinig bagage voor een lange reis. Een verhaal dat ingestudeerd klinkt.
Het ministerie van Justitie heeft deze signalen ooit op een rij gezet voor luchtvaartpersoneel. Ze zijn net zo bruikbaar voor jou als passagier.
In je hotel of accommodatie
In een hotel zie je meer dan je denkt. Een volwassene die zich met een lokaal kind terugtrekt in een hotelkamer of appartement. Iemand die ongewoon intiem met een kind zit bij het zwembad, in een restaurant of op het strand. Personeel dat kinderen zonder vragen mee naar boven laat gaan. Of een gast die openlijk vraagt naar seksuele diensten van jongeren.
Kijk ook naar het personeel zelf. Werkt iemand dag en nacht, slaapt hij op de werkplek, lijkt hij bang voor zijn baas? Dat kan wijzen op arbeidsuitbuiting.
Werk in toerisme: boten, markten en straten
Veel uitbuiting zit in de gewone toeristische economie. Denk aan mensen die extreem lange dagen maken, geen vrije dagen hebben en geen toegang tot hun eigen geld. Of aan kinderen die op straat verkopen of bedelen terwijl een volwassene op afstand toekijkt en het geld ophaalt. Soms zie je een groepje werkers dat elke ochtend met een busje wordt opgehaald en pas laat in de avond terugkomt.
Ik weet hoe lastig dit is. Armoede en harde arbeid zijn niet hetzelfde als mensenhandel. Het verschil zit in dwang: kan iemand weg? Heeft iemand zeggenschap over zijn eigen papieren, geld en tijd?
Kinderen en weeshuizen
Een weeshuis bezoeken of er een paar weken vrijwilligerswerk doen voelt als iets goeds. Toch waarschuwen organisaties als het Better Care Network Nederland daar al jaren voor. Vaak blijken zogenaamde wezen gewoon ouders te hebben, die hun kind afstaan in de hoop op een beter leven. Kinderen worden soms ingezet om geld van bezoekers en donateurs binnen te halen. De Rijksoverheid noemt zelf voorbeelden van weeshuizen waar sprake was van mensenhandel, uitbuiting en seksueel misbruik.
Een steeds wisselende stroom vreemden is bovendien slecht voor de ontwikkeling van een kind. Wil je iets betekenen, kies dan voor een project dat gezinnen en gemeenschappen versterkt in plaats van kinderen te laten zien.
Wat kun je doen als je iets ziet?
Dit is misschien wel de belangrijkste reden waarom ik dit deel. Het gevoel dat er iets niet klopt is waardevol. Maar wat je daarna doet, bepaalt of je helpt of juist schade doet. Het zou zonde zijn als je wilt melden, maar niet weet waar je terechtkunt. Zonde voor degene om wie het gaat. En zonde voor jezelf, omdat je daadwerkelijk iets voor die ander had kunnen betekenen.
Grijp niet zelf in
Ga geen confrontatie aan. Niet met de vermoedelijke dader en niet met het vermoedelijke slachtoffer. Je kunt jezelf in gevaar brengen, en ook de persoon die je wilt helpen. Een dader die merkt dat hij in de gaten wordt gehouden, kan zijn slachtoffer verplaatsen of zwaarder onder druk zetten. Jouw rol is zien en doorgeven.
Noteer wat je ziet
Schrijf zo snel mogelijk op wat je hebt gezien. Datum, tijd en plek. Een beschrijving van de mensen: leeftijd, kleding, opvallende kenmerken. De naam van het hotel, de kamer, een kenteken of een bootnaam. Hoe concreter, hoe meer een meldpunt ermee kan. Maak alleen een foto als dat echt veilig kan en niemand het merkt. Je veiligheid gaat altijd voor.
Twijfel is geen reden om te zwijgen
Je hoeft het niet zeker te weten. Dat is het werk van de politie. Het Don’t Look Away meldpunt zegt het zo: het belang van het kind weegt zwaarder dan jouw angst om iemand onterecht te verdenken. Na een melding volgt ook niet meteen een arrestatie. De politie zoekt eerst uit of de informatie klopt.
Kies bewust vooraf
Je kunt ook vóór je reis al iets doen. Kies reisorganisaties en accommodaties die zich actief inzetten tegen uitbuiting van kinderen. Veel van hen hebben The Code ondertekend, een internationale gedragscode voor de reisbranche. Aangesloten organisaties trainen hun personeel, roepen klanten op om te melden en stellen eisen aan hun partners. En laat weeshuisbezoek uit je reisplan.
Waar meld je mensenhandel?
Het goede nieuws: je hoeft niet te weten welk land welk nummer heeft. Er zijn Nederlandse meldpunten die je vanuit het buitenland kunt bereiken en die samenwerken met de politie ter plekke.
Bij acuut gevaar
Is iemand in direct gevaar? Bel dan meteen de lokale hulpdiensten. Binnen de Europese Unie is dat 112. Buiten Europa verschilt het nummer per land. Zoek het op voordat je vertrekt en zet het in je telefoon. Meld het daarna ook bij een van de meldpunten hieronder.
Vermoeden van kindermisbruik in het buitenland
Zie je op reis iets wat kan wijzen op seksueel misbruik van een kind? Meld het bij Don’t Look Away. Dat kan anoniem, en je kunt er ook foto’s of filmpjes uploaden. Het meldpunt wordt beheerd door Defence for Children en ECPAT. Zij beoordelen de melding en sturen hem door naar het gespecialiseerde team van de Nationale Politie, dat samenwerkt met politiediensten in het buitenland.
Twijfel je? Dan kun je de situatie eerst bespreken met een medewerker. Bel tijdens kantooruren naar 071 516 09 80 of mail naar info@dontlookaway.nl. Vanuit het buitenland bel je +31 71 516 09 80.
Belangrijk om te weten: Nederlanders kunnen in Nederland worden vervolgd voor seksueel misbruik van een kind in het buitenland, ook als het daar niet strafbaar is.
Mensenhandel in Nederland of anoniem melden
Het merendeel van je tijd ben je natuurlijk in Nederland. Ook daar kun je situaties zien die voor je gevoel niet juist zijn. Gaat het om een situatie in Nederland, of wil je een vermoeden van mensenhandel bespreken? Dan kun je de politie bellen via 0900 8844. Wil je volledig anoniem blijven? Bel dan Meld Misdaad Anoniem op 0800 7000 of meld online via Meld Misdaad Anoniem. Ook vermoedens van kindermisbruik in het buitenland kun je daar melden.
Wil je een mogelijk slachtoffer aanmelden voor hulp en opvang, of een situatie eerst bespreken? Dan kun je terecht bij Comensha, het landelijk coördinatiecentrum tegen mensenhandel. Zij zijn bereikbaar via 033 448 11 86.
Vertel het ook aan je reisorganisatie
Zie je iets in je hotel of tijdens een excursie? Meld het dan ook bij je reisleider, ik zou het graag horen mocht iemand in mijn groep iets zien. Meld het ook bij de reisorganisatie waarbij je je reis boekt. Zij kunnen de accommodatie of partner aanspreken en er zo voor zorgen dat het niet stilletjes doorgaat. En eventueel andere keuzes maken in het reisprogramma.
Een melding bij je reisorganisatie komt dus naast een melding bij het meldpunt, niet in plaats daarvan.
Kijken met open ogen
Ik reis om mensen te ontmoeten en met elkaar in gesprek te gaan. Om echt te zien wie er tegenover me staat. Dat betekent ook dat ik niet wil wegkijken als iets niet klopt. Je hoeft geen held te zijn. Waar het om gaat, is dat je opmerkt, opschrijft en doorgeeft. Soms is dat genoeg om iemand een kans te geven.
De foto’s in dit artikel zijn sfeerbeelden ter illustratie. De mensen en plekken op deze foto’s hebben niets te maken met mensenhandel of uitbuiting.
Nog geen reacties