Mijn schenen beslisten het uiteindelijk, niet ik. Op dag 8 van de Camino Primitivo gaven ze gewoon aan dat er geen stap meer in zat, en dus bleef ik in Lugo. Wat even voelde als verloren tijd, bleken heerlijke dagen te zijn. Lugo is een stad die de meeste pelgrims doorlopen zonder echt te zien en eigenlijk is dat zonde. Want nergens in Spanje is het Romeinse verleden zo tastbaar aanwezig als hier, en nergens op de Camino vind je zo moeiteloos rust midden in een levende stad.
Laat me je eerst wat meer vertellen over de historie en de stad Lugo zelf.
Lugo, de oudste stad van Galicië
Lugo werd in 25 voor Christus gesticht door de Romeinen, die de stad Lucus Augusti noemden, naar keizer Augustus. Het is de hoofdstad van de gelijknamige provincie en één van de oudste steden van Galicië. Wat Lugo uniek maakt, is dat de stad niet één maar drie UNESCO Werelderfgoedtitels in zich draagt: de Romeinse stadsmuur, de Camino Primitivo die er doorheen loopt, en de kathedraal. Dat is buitengewoon zeldzaam voor een stad van deze omvang, zo’n honderdduizend inwoners.
Pelgrims op de Camino Primitivo lopen er letterlijk doorheen. Wie de tijd neemt om te blijven, vindt een compacte, sfeervolle stad met een historisch centrum waar ik volop van genoot.
De Romeinse muur: de enige in zijn soort ter wereld
De Muralla Romana de Lugo is het absolute middelpunt van de stad, letterlijk en figuurlijk. De muur is meer dan twee kilometer lang, tien tot vijftien meter hoog en op sommige punten zeven meter breed. Er zijn tien poorten en vijfentachtig torens, waarvan er nog eenenzeventig volledig intact zijn. De volledige omtrek is in 2000 opgenomen op de UNESCO Werelderfgoedlijst, als enige Romeinse stadsmuur ter wereld die nog geheel intact is.
Dat maakt Lugo bijzonder. De muur is niet intact als in: gerestaureerd en opgeknapt. Hij is intact als in: de Romeinen bouwden dit in de derde eeuw, en het staat er nog en jij mag er overheen lopen. In 2007 werd een officieel partnerschap gesloten tussen de muur van Lugo en de Chinese Muur. Twee muren, twee beschavingen, twee totaal andere kanten van deze wereld.
Je loopt de muur op via een van de stadspoorten. De Porta Miñá, ook wel Porta do Carme, is de oudste en meest authentieke; pelgrims gebruikten haar eeuwenlang als ingang tot de stad. De Porta de Santiago ligt direct tegenover de kathedraal. Toegang is gratis. Een volledige wandeling over de bovenste wandelweg duurt zo’n drie kwartier. Onderweg kijk je uit over daken, binnentuinen, de kathedraal en de kronkelende straten van het historisch centrum. Het is een heel ander perspectief op een stad die je anders alleen van onderaf ziet.
Als pelgrim met pijnlijke schenen of voeten is de muurwandeling trouwens nog steeds te doen: het pad is vlak en er zijn trappen op meerdere plekken om weer naar beneden te gaan.
De kathedraal van Santa María
Als je dan weer van de muur afstapt bij de Porta de Santiago staat je voor de kathedraal. De bouw begon in 1129, geïnspireerd op de kathedraal van Santiago de Compostela, maar bescheidener van formaat. In de eeuwen daarna werden gotische, barokke en neoclassicistische elementen toegevoegd, wat de kathedraal een bijzondere gelaagdheid geeft. De imposante neoklassicistische gevel met twee torens stamt uit de achttiende eeuw.
Binnen is het de moeite waard om even te zitten. De kathedraal is een actieve bedevaartskerk, al in de middeleeuwen kwamen pelgrims onderweg naar Santiago hier bidden. Het meest vereerde beeld is de Virgen de los Ojos Grandes, de Maagd van de Grote Ogen.
Voor wie een pelgrimspaspoort bij zich heeft: op vertoon ervan krijg je korting op de entree en kun je een stempel krijgen in je credencial.
Het historisch centrum en de Plaza del Campo
Het historisch centrum binnen de muren is vrijwel autovrij. Granieten straatjes, rustige pleinen, grandiose gevels waar je je ogen uitkijkt. De Plaza del Campo is het hart van de stad en vrijwel zeker de plek waar ooit het Romeinse forum lag, de plek waar markten werden gehouden zolang er een stad is. In het midden staat een barokke fontein, eromheen achttiendeeeuwse huizen met wapenschilden en gebogen arcade’s. Dit is ook de beste tapasbuurt van Lugo.
Een straat verder ligt de Plaza Mayor, met het stadhuis en zijn fraaie barokke gevel. Lugo is een stad om te dwalen. Welke straat je in gaat of welk plein je ook op wandelt, je vindt altijd een mooi historisch detail of pand.
De Romeinse thermen: hetzelfde water als tweeduizend jaar geleden
Dit bezoek maakte mijn tijd in Lugo 100% de moeite waard. Want onder het Hotel Balneario de Lugo, aan de rand van het centrum richting de rivier de Miño, bevinden zich de resten van Romeinse thermen. De Romeinen ontdekten hier thermaal water met therapeutische eigenschappen en bouwden er hun badhuizen omheen. Het apodyterium (kleedkamer), caldarium (warm bad), tepidarium (overgangsruimte) en frigidarium (koud bad): de indeling is nog te zien.
De thermen zijn als cultureel erfgoed erkend en deels gratis te bekijken. Maar het echte bijzondere is dit: het thermale water stroomt er nog steeds. Het ‘moderne’ kuuroord van het hotel maakt nog gebruik van dezelfde baden en ruimtes. Ik waande me echt even in de vervlogen tijden. Ik kan het ook die reden echt aanbevelen, het was een vreemde mix van eeuwenoude historie met vleugjes uit de jaren ’60 met een moderne twist uit de huidige tijd. Ik bevond me echt in dezelfde ruimtes als de Romeinse soldaten en handelaren die hier tweeduizend jaar geleden dezelfde baden namen.
Een bezoek aan de spa is eigenlijk geen luxe op de Camino. Voor mij was het precies het herstel wat ik nodig had om weer verder te kunnen gaan. En Lugo maakt dat herstel tot een zeer bijzondere ervaring.
Ik boekte het klassieke thermal ciruit wat het volgende inhoudt:
Als eerste werd ik afgespoten met een waterjet, goed voor de spieren en doorbloeding. Een vrouw zat voor mij en spoot met een soort brandweerslang mij af. Beetje lachwekkend vond ik het wel in het begin maar het was ook super fijn voor de spieren in mijn benen en onderrug. Vervolgens werd ik in een circular shower geplaatst waarbij de straaltjes over het gehele lichaam tintelingen veroorzaakten. Aansluitend mocht ik een half uur relaxen in een thermal pool met jetstreams om dat af te sluiten door even onder een waterval te staan.
Als laatste komt dan de parafanga and repose. Dit was een warme mud pack die op mijn rug werd gelegd en waar ik op ging liggen in een heerlijke relax stoel en repose was de coolgel die ik op mijn schenen kreeg. Ik lag een half uur op de stoel met heerlijke muziek en vruchtensapje op een glazen vloer waaronder ik de oude overblijfselen zag van de Romeinse thermen. Echt een aparte gewaarwording, rug en lijf warm maar benen gekoeld en prikkelend. Hierna kreeg ik nog goede sportmassage voor mijn benen. In totaal koste mij dit 69 euro en het was het absoluut waard.
Meer Romeins erfgoed voor wie niet genoeg kan krijgen
Lugo heeft meer dan de muur en de thermen. De Ponte Vella, de Romeinse brug uit de eerste eeuw over de Miño, is nog in gebruik en ligt op de route als je Lugo verlaat richting de volgende etappe. Het Museo Provincial, gevestigd in het voormalige klooster van San Francisco, is gratis en toont Keltisch en Romeins zilverwerk, mozaïeken, beeldhouwkunst en Galicische keramiek. De binnenplaats met Romeinse sculpturen en zuilen is alleen al de moeite waard.
Tegenover de kathedraal vind je de Domus do Mitreo, een opgegraven Romeins woonhuis met goed bewaard gebleven mozaïekvloeren. Het huis dankt zijn naam aan een naburig Mithras-heiligdom. Er wordt een film getoond over de Romeinse geschiedenis van de stad. Helaas was het gesloten toen ik in Lugo was, ik had dit huis graag bezocht.
Beelden in de stad: twee series om op te letten
Wie goed kijkt tijdens het dwalen door Lugo, ontdekt dat de stad vol staat met beelden. Dit zijn geen willekeurige beelden, maar twee herkenbare series die elk een eigen verhaal vertellen.
De eerste serie is Romeins. Verspreid door het historisch centrum staan bronzen en stalen sculpturen die allemaal verwijzen naar de stichtingstijd van Lucus Augusti. Ze zijn ontstaan vanuit het Arde Lucus festival en de stadsvernieuwingscampagne Lugo, ponte bonito. De bekendste is De Stichters op de Praza Maior: twee figuren van twee meter hoog die keizer Augustus en zijn legaat Paulo Fabio Máximo verbeelden op het moment dat zij de stad stichten. Op hetzelfde plein staat ook de Biga, een interactieve quadriga met twee paarden.
Bij de Ponte Vella staat een stalen Romeinse soldaat van zo’n twee meter, met lans en schild. In de Jardines de la Constitución bewaakt een metalen centinela op een granieten zuil de doorgang.
De tweede serie is Galicisch-literair. Rondom de Praza Maior en de aangrenzende straten staat wat lokaal het Paseo de los Poetas y Escritores wordt genoemd: een reeks bronzen beelden van de grote namen uit de Galicische literatuur en cultuur, elk op een granieten sokkel. Als je eenmaal weet dat het een serie is, ga je anders kijken. Ánxel Fole, Eduardo Pondal, Curros Enríquez — het zijn figuren die in Galicië iedereen kent, maar voor een buitenstaander onbekend zijn.
Het meest herkenbare beeld uit deze serie is Castelao, op de Rúa da Raíña: schrijver, karikaturist, arts en politicus, gestorven in ballingschap in Buenos Aires in 1950, en beschouwd als de belangrijkste culturele figuur van Galicië in de twintigste eeuw. Herkenbaar aan zijn ronde bril, vlinderdas en de karakteristieke handbeweging. De locatie is bewust gekozen: vlakbij vond in 1918 de Eerste Nationalistische Vergadering van Galicië plaats, waarbij Castelao aanwezig was.
Lugo als rustdag op de Camino
Of je nu de Camino Francés of de Camino Primitivo loopt: Lugo is een goede plek om te stoppen als je dat nodig hebt. De stad is levendig genoeg voor een dag of twee, klein genoeg om te overzien, en heeft precies de juiste combinatie van wandelen, zitten en niets doen.
Tot mijn verbazing kwam ik pelgrims tegen die de overstap maakten van de Frances naar de Primitivo in Lugo omdat je dan nog 2 rustigere dagen hebt tot Melide, waar de Primitivo samenkomt met de Frances.
Een rustdag op de Camino is helemaal geen slecht idee. Je lichaam heeft soms herstel nodig om de volgende wandeldagen weer goed door te kunnen komen. En als je dan toch stopt: stop dan in een stad die je iets geeft. Lugo geeft je geschiedenis, rust, serveert heerlijke tapas en je kunt er baden in thermaal water dat al tweeduizend jaar mensen met vermoeide benen opvangt.
Pelgrims op de Camino Francés kunnen Lugo bereiken via een korte busrit vanuit Sarria of Portomarín. Pelgrims op de Camino Primitivo lopen er gewoon doorheen.
Gastronomie: Lugo is de tafelstad van Galicië
Lugo noemt zichzelf met enige trots de gastronomische hoofdstad van Galicië. De slogan Y para comer… Lugo (En om te eten… Lugo) is overal in de stad te zien. Bij veel bars in het centrum worden tapas gratis geserveerd bij een drankje, een traditie die je elders in Galicië wat minder tegenkomt. Specialiteiten zijn pulpo á feira (octopus met paprikapoeder en olijfolie), empanada gallega (gevulde hartige taart), lokale kazen en verse vis. De Plaza del Campo en de straten eromheen zijn de beste plek om dit te ontdekken.
Ik ben de cultuur barbaar die dan Indiaas gaat eten in de stad. Ik was echt blij met de heerlijke vegetarische curry bij Royal Tandoori Indian Restaurant. De naan kan ik niet echt aanbevelen en de plek ook niet. Ik had mijn herberg er op een minuut lopen vanaf en dus voor mij was het een perfecte keuze.
Streetart: het beste muurschildering ter wereld
Lugo heeft voor een stad van deze omvang een opvallende streetartscene. Onderdeel daarvan is het project Urban Cores, waarbij kunstenaars elk jaar gevels in de stad beschilderen. Het resultaat is te vinden met de Streetart City app, handig als je op een rustige dag wat wilt dwalen zonder doel.
Het absolute hoogtepunt is het muurschildering van Julius Caesar door de Lugese kunstenaar Diego As, op Ronda da Muralla 133, aan de voet van de Romeinse muur. Het werk is twintig meter hoog, uitgevoerd in grijstinten, en werd in 2022 door de grootste urban art community ter wereld uitgeroepen tot beste muurschildering van 2021. Meer dan zestigduizend mensen stemden. Het kunstwerk is te zien op de tweede foto en na het kopje ‘wanneer ga je’ in dit artikel.
Hoe kom je er
Lugo ligt in het binnenland van Galicië, aan de Camino Primitivo en op korte afstand van de Camino Francés. Vanuit Santiago de Compostela rij je er in ongeveer negentig minuten naartoe. Het busstation en treinstation liggen buiten de muren, op loopafstand van het historisch centrum.
Wanneer ga je
Lugo is het hele jaar door te bezoeken. Eind juni vindt het festival Arde Lvcvs plaats, waarbij de hele stad terugkeert naar de Romeinse tijd: inwoners lopen in toga’s, er zijn markten, muziek en reconstructies van Romeinse ceremonies. Het festival is uitgeroepen tot Nationaal Toeristisch Erfgoed.
Hoe lang blijf je
Eén dag is genoeg om de belangrijkste bezienswaardigheden te zien. Twee dagen geeft ook ruimte om de omgeving te verkennen, zoals bijvoorbeeld de mysterieuze tempel van Santa Eulalia de Bóveda met unieke fresco’s (14 km buiten de stad) of een dagtrip naar de Ribeira Sacra, letterlijk vertaald als de ‘Heilige Oever’. Tijdens mijn camino Primitivo heb ik wel zicht op een hele mooie oever gehad, de dag dat ik van Berducedo naar Castro liep.
Overnachten
Voor pelgrims is het albergue in het historisch centrum de meest logische keuze, centraal gelegen en dicht bij de route. Ik zat buiten het centrum in het Four Rooms hostel. Wie meer comfort zoekt, vindt kleine hotels binnen of direct buiten de muren, het Glam Taoo Hotel Apartamento Boutique is wel een uniek plekje met prachtig kleurrijke kamers. Hotel Balneario de Lugo is een optie als je de spa wilt combineren met een overnachting.
Maar wat dacht je van een verblijf in een historisch monument binnen de muren? Bekijk het prachtige hotel Monumento Pazo de Orbán eens.
Lees ook
- Eiland Ons bezoeken: Verborgen paradijs voor de kust van Galicië
- Santiago de Compostela na de Camino: Tips & bezienswaardigheden
- Met deze 10 tips kom jij Santiago gezond binnenwandelen
- Wandelen in Asturië: de mooiste routes rondom Gijón
- Gijon – De veelzijdige havenstad van Asturië, Spanje
Dit artikel bevat affiliatelinks. Als je iets boekt of koopt via een van deze links, ontvangen wij een kleine commissie, zonder extra kosten voor jou.
Nog geen reacties