Dieren op reis: waarom ik niet meer op een olifant ga zitten

Het was 2005. Ik stond in Jaipur, India, en stapte zonder nadenken op de rug van een olifant. Mijn reisbureau had het geregeld, het stond op het programma, en ik deed gewoon mee. Gefascineerd door alles om me heen, zonder een moment te beseffen wat ik aan het doen was.

Jaren later was ik opnieuw in Jaipur. Die keer bleef ik op de grond staan. Omgaan met dieren op reis is iets waar ik sindsdien bewust over nadenk. Wat is verantwoord? Wat draag ik bij, ook als ik het niet zie?

Waar ik toen niet over nadacht

Olifanten zijn wilde dieren. Ze rijden met toeristen op hun rug niet omdat ze dat prettig vinden. Ze doen het omdat ze op jonge leeftijd hun wil gebroken is.

Dat proces heeft een naam: de Phajaan. Het betekent letterlijk “breken.” Jonge olifantjes worden bij hun moeder weggehaald, opgesloten in een nauwe ruimte, soms dagenlang zonder eten of drinken gelaten en mishandeld met bullhooks, scherpe ijzeren stokken. Het doel is om elk spoor van eigenzinnigheid uit het dier te drijven, zodat het de mens gehoorzaamt. Wat overblijft is een dier dat niet meer tegenstribbelt. Dat zich gedraagt. Dat op foto’s rustig lijkt.

Maar het trauma blijft. De rest van zijn leven.

Dit is geen complottheorie of overdrijving. World Animal Protection, WWF, IFAW en de ANWB zijn het erover eens: Elke olifant die toeristen draagt of kunstjes uitvoert, heeft dit doorgemaakt. Er zijn geen uitzonderingen.

De Aziatische olifant staat op de rode lijst

Wat mij ook jaren ontging: de Aziatische olifant is officieel met uitsterven bedreigd. Aan het begin van de twintigste eeuw leefden er naar schatting 100.000 van deze dieren. Nu zijn het er minder dan 50.000, verspreid over steeds kleinere stukken leefgebied in Zuid- en Zuidoost-Azië. De populatie is in drie generaties gehalveerd en leeft nog maar op zo’n 15 procent van zijn oorspronkelijke verspreiding.

Toerisme is niet de enige oorzaak. Stroperij, habitatverlies en conflicten met mensen spelen allemaal een rol. Maar het is wel de sector waar jij en ik direct invloed op hebben.

Het nieuwe probleem: de “sanctuary”

Doordat steeds meer toeristen weten dat rijden op een olifant niet kan, is er iets anders opgekomen: olifantenwasprogramma’s en zogenaamde sanctuaries. De logica is slim. Als je het niet meer kunt verkopen als uitje, verkoop je het als goed doel.

Maar ook hier geldt: een olifant die zich door vreemden laat wassen, zichzelf laat aanraken of zijn modderrijke rivier in gedreven wordt, heeft dezelfde training ondergaan als de olifant in het toeristenkamp. Wilde olifanten laten dat niet toe. De onderwerping is er altijd aan voorafgegaan, ook al zie je de bullhook tegenwoordig bijna niet meer.

World Animal Protection heeft een duidelijke vuistregel: bezoek alleen locaties waar je mag kijken, maar niet aanraken. Geen rijden, geen wassen, geen voeren, geen knuffelen. Dat klinkt voor velen helaas als minder spectaculair. Maar het is de enige manier om te weten dat je diervriendelijk reist.

Dieren op reis zien: wat dan wel?

Het mooiste wat ik heb meegemaakt met olifanten was in het Masai Mara in Kenia. Een kudde die op eigen tempo door het landschap bewoog, de matriarch voorop, de kleintjes naast hun moeders. Geen interactie. Gewoon kijken. Dat moment voel ik nog.

Als je olifanten wilt zien, zijn er verantwoorde manieren:

In de natuur spotten via een safari met een gecertificeerde ranger is de mooiste optie. In landen als Kenia, Tanzania, Sri Lanka en Thailand zijn nationale parken waar je wilde olifanten kunt observeren vanuit een voertuig, op gepaste afstand.

Kies je toch voor een opvangplek, controleer dan of het om een echt reservaat gaat. Gebruik de richtlijnen van World Animal Protection als leidraad. Mogen bezoekers de dieren aanraken? Dan is het geen verantwoorde plek, hoe mooi de website ook oogt.

En de tijgers, en de paarden, en de rest

De olifant is het bekendste voorbeeld van dierenleed in het toerisme, maar het probleem is breder.

Tijgers waarmee je op de foto mag, zijn verdoofd of getraind via methodes die niemand zou goedkeuren als hij ze zou zien. Paarden die toeristen door steden trekken in veertig graden. Dolfijnen in bassins die kleiner zijn dan een gemiddeld zwembad. Haaien die gevoed worden voor de duikers.

Het mechanisme is altijd hetzelfde. Er is vraag, dus er is aanbod. En zolang wij betalen, blijft het bestaan.

De foto op Amber Fort

Tijdens mijn tweede bezoek aan Jaipur stond ik bij de voet van Amber Fort. De olifanten liepen nog steeds hetzelfde pad op. Ik deed niet meer mee. Wat ik terugkreeg, was iets beters dan een olifantenritje: de trap omhoog op eigen benen, en een uitzicht dat ik zelf had verdiend.

Die foto vind ik zoveel mooier dan alles wat ik op de rug van een olifant had kunnen schieten. En ik hoef er niet bij te verzwijgen hoe hij tot stand is gekomen.

Verantwoord reizen stopt niet bij de dieren. Overal waar ik kom neem ik mijn eigen waterfles mee. Klein gebaar, maar ik geloof in het optellen van kleine gebaren. Mijn missie is om single-use plastic uit te bannen, en bijvullen in plaats van weggooien is een van de makkelijkste manieren om daar als reiziger aan bij te dragen.

Wil je mee op reis waarbij die bewuste keuzes vanzelfsprekend zijn? Ik organiseer kleine groepsreizen met oog voor dieren, mensen en omgeving. Tijdens de rondreis in Kenia zie je olifanten zoals ik ze in het Masai Mara zag: vrij, op eigen tempo, in hun eigen wereld. In India neem ik je mee door het kleurrijke Rajasthan of door het vrijwel onbekende noordoosten: Nagaland, Assam en Arunachal Pradesh, ver van de toeristenstroom.

Meer over bewustwording lezen

• Door de Gekleurde Bril: Herken en Stuur Je Perceptiefilters
• Human Design 6/3 Profiel: Leven volgens Je Eigen Blueprint
• 5 aspecten voor transformatieve ervaringen op reis
• Lees deze 6 Tips om mindful te leven – Zinvol Reizen

Dit artikel bevat affiliatelinks. Als je iets boekt of koopt via een van deze links, ontvangen wij een kleine commissie, zonder extra kosten voor jou.