“De switch die jullie niet zien” – Aan mannen: hoe ontwikkel je een radar voor onveiligheid?

Een handleiding voor mannen die het wél goed willen doen

Beste Bart Schols (en alle andere mannen),

Twee weken zei je in De Afspraak dat je vriendinnen zich niet onveilig voelen. Dat je niet begrijpt waar Soundos El Ahmadi het over heeft. Dat je de “heisa” niet snapt. Bart, ik geloof je. Ik geloof dat jouw vriendinnen dat tegen jou zeggen. En dat is precies het probleem.

Want waarschijnlijk vertellen ze jou niet over de keren dat ze toch een andere route naar huis nemen, de sleutels tussen hun vingers als ze ’s avonds lopen, de gesprekken die te persoonlijk werden en waar ze uit moesten zien te komen zonder “onaardig” te worden gevonden. Die constante berekening: veilig of onveilig?

Waarom vertellen ze jou dat niet? Misschien omdat ze weten dat je het niet zult snappen. Dat jouw ervaring van de wereld zo fundamenteel anders is dan die van hen, dat jullie niet eens dezelfde taal spreken. Maar misschien ook wel omdat deze constante alertheid zo vanzelfsprekend is geworden dat we het zelf niet eens meer benoemen, het is gewoon hoe de wereld werkt, toch?

De switch die jullie niet zien

Laat me beginnen met iets wat misschien confronterend is: voor jou is een gesprek een gesprek. Voor haar is een gesprek een gesprek én een voortdurende veiligheidsassessment. Niet constant. Het is niet zo dat vrouwen de hele dag paranoïde rondlopen. Maar er is een moment, een switch, waarop die extra dimensie wordt geactiveerd.

Jij merkt het misschien niet eens. Voor jou gaat een gesprek natuurlijk van oppervlakkig naar persoonlijker. Logisch. Prettig zelfs. Maar voor haar is er een kantelpunt. Een moment waarop het gesprek van veilig naar potentieel onveilig gaat.

Dat moment komt als het gesprek van werk naar privé gaat, als er complimenten komen over uiterlijk in plaats van inhoud, als er vragen komen over relatiestatus, als de toon van collegiaal naar flirterig verschuift. Als het van “wij als vakgenoten” naar “jij en ik” gaat.

Op dat moment gaat er bij veel vrouwen een scanner aan. Terwijl jij denkt “Leuk gesprek! Misschien kunnen we dit voortzetten?”, denkt zij: “Oké, waar gaat dit heen? Is dit gewoon vriendelijk of is dit iets anders? Waar zijn de exits? Hoe kom ik hier netjes uit als dit de verkeerde kant opgaat? Als ik koel reageer, is hij dan in zijn mannelijkheid gekrenkt? Gaat hij vervelend worden?”

Niet uit wantrouwen. Niet uit negativiteit. Uit ervaring. Want te vaak is dit het moment geweest waarop een leuk gesprek verschoof naar ongemakkelijk. Naar “kom op, doe niet zo stug.” Naar “wil je mee naar mijn kamer?” Het zou een wereld van verschil maken als mannen dat moment ook zouden herkennen. Als ze zouden denken: “Oh, ik merk dat dit gesprek persoonlijker wordt. Voelt zij zich hier comfortabel bij?” In plaats van door te gaan en later verbaasd te zijn dat ze “ineens” afstandelijk werd.

Vorige week schreef ik nog over een situatie in Oman die niet passend was, dat was 4 februari 2026. 13 februari 2026 overkwam mij dit:

Een voorbeeld: De trein naar Utrecht

Afgelopen week zat ik in de trein. Een man zat een uur naast me, ik aan het raam, hij aan het gangpad. We spraken geen woord. Bij het instappen had hij “eet smakelijk” gezegd toen ik mijn ontbijt at. Ik had bedankt. Dat was het. Bij aankomst in Utrecht ( ik ging naar de wandelbeurs) deed ik mijn felroze regenjas aan. “Mooi,” zei hij. “Dank je,” zei ik. Ik dacht dat hij mijn jas bedoelde.

Drie seconden stilte. Toen: “Je bent een mooie, aantrekkelijke vrouw.”

En daar was het. De switch. Razendsnel.

Hij voegde er meteen aan toe: “Ik bedoel er verder niks mee hoor.” Ik bedankte hem. Want wat moet je anders? Hij bedoelde het goed, dat hoor ik aan zijn woorden. Maar zijn blik vertelde me iets anders.

En dat is het lastige. Ik ken hem niet. Hij kent mij niet. Misschien meende hij het echt, alleen een compliment, verder niks. Maar ik kan niet in zijn hoofd kijken. Ik kan alleen afgaan op wat ik voel. En ik voelde: ongemak.

We stapten uit. Hij liet me galant voorgaan. Ik voelde zijn blik. Aan alle kanten. Op het perron pakten de meeste mensen de roltrap dus ik nam de gewone trap. Ik voelde zijn ogen nog in mijn rug. In een flits zag ik dat ook hij de trap nam in plaats van de roltrap. Ik liep weg zonder nog oogcontact te zoeken, of beter gezegd dat oogcontact te vermijden.

Was het intimiderend? Nee, niet echt. Was het gevaarlijk? Nee. Was het ongepast? Ik vond van wel.

Maar hier is wat er wél gebeurde: Voor hem was dit waarschijnlijk een aardig moment. Hij gaf een compliment, stelde me gerust, was galant. Bij mij flitste er een hele berekening door mijn hoofd. Bij “Je bent een mooie, aantrekkelijke vrouw” dacht ik: we hebben een uur naast elkaar gezeten zonder te praten, waarom zegt hij dit? Bij “Ik bedoel er niks mee” dacht ik: waarom moet je me dan vertellen dat je me aantrekkelijk vindt? En toch ook fijn dat je dat erbij zegt. Maar zijn woorden zeiden één ding, maar de blik voelde anders. Bij het uitstappen: hij laat me voorgaan, galant maar ook erg ongemakkelijk. Volgt hij me? Moet ik me omdraaien? Dan maak ik oogcontact en denkt hij misschien dat ik tóch interesse heb.

Dus koos ik voor: andere trap, weglopen, geen oogcontact.

Ik ben niet ingegaan op zijn compliment, heb geen gesprek geopend, omdat ik geen zin had in de eventuele ongemakkelijke situatie met misschien een gekrenkte man die “alleen maar een compliment wilde geven” en daarna toch stiekem die stap verder zette. Misschien was hij echt aardig. Maar ik heb niet altijd de energie meer om erachter te komen, te vaak was het toch die gekrenkte man.

Werden er allemaal irritatiepuntjes bij mij ingedrukt en geactiveerd? Ja. Had die man dat misschien niet verdiend? Misschien wel. Misschien niet. Ik weet het niet. Ik ken hem niet.

Maar snap je nu wat ik bedoel met “de catalogus”? Dit was compliment nummer zoveel. En ik weet uit ervaring dat sommige complimenten gewoon complimenten zijn, en eindigen. Maar andere escaleren. En ik heb niet altijd zin om uit te vinden in welke categorie dit viel.

Dus koos ik voor: afstand. Beleefd, maar afstand. En misschien snapt die man niet waarom. Waarschijnlijk denkt hij dat ik stug was, of kil, of dat hij iets verkeerd deed terwijl hij het juist goed probeerde te doen. Uiteindelijk is dat niet mijn probleem. Mijn veiligheid en mijn gemoedsrust zijn belangrijker dan zijn ego.

De catalogus versus het compliment

Hier is iets wat de meeste mannen niet beseffen: jij geeft één compliment. Zij heeft er al meerdere gehad deze week, deze maand..

Jij denkt: dit is een aardig gebaar, een teken van waardering, misschien een opening voor een gesprek. Zij denkt: dit is compliment nummer 37 deze maand, en van die 37 eindigden er 10 met een vraag om haar nummer, eindigden er 6 met “waarom ben je zo stug?”, eindigden er 2 zelfs met “trut” toen ze nee zei, eindigde er 1 met iemand die haar letterlijk volgde.

Voor jou is dit HET compliment. Het ene, goedaardige, welgemeende compliment. Voor haar is dit compliment nummer 37. En ze heeft geen idee of dit degene is die netjes “oké, fijne dag verder” zegt, of degene die gaat uitleggen waarom ze eigenlijk wél geïnteresseerd zou moeten zijn.

Vraag jezelf eens af: als jij elke week een aantal keer werd benaderd door mensen die fysiek sterker zijn dan jij, en waarvan sommigen agressief reageren op afwijzing, zou je dan nog ontspannen “gewoon vriendelijk” zijn bij benadering nummer 11?

Wat mannen lang niet altijd zien: Jullie eigen positie

Hier is de moeilijke waarheid: jij ziet jezelf niet als bedreigend. Je bent gewoon jezelf. Aardig. Normaal. Je meent het goed. Maar dat is je privilege.

Jij voelt niet dat je gemiddeld 40% fysiek sterker bent, dat je stem letterlijk meer gewicht heeft in de meeste gesprekken, dat als het tot een conflict komt jij waarschijnlijk geloofd wordt, dat 98% van seksueel geweld door mannen wordt gepleegd, dat één op de drie vrouwen in haar leven te maken krijgt met seksueel geweld.

Jij voelt je niet bedreigend. Maar zij ziet iemand die fysiek sterker is. Die haar zou kunnen overmeesteren als het verkeerd gaat. Die, als zij later vertelt wat er gebeurde, waarschijnlijk geloofd wordt als hij zegt “ze vroeg erom, ze was vriendelijk tegen me.”

Je hoeft geen verkrachter te zijn om dit te begrijpen. Je hoeft niet eens een “slechte man” te zijn. Je moet alleen erkennen dat jouw ervaring van de wereld fundamenteel anders is dan die van haar.

Het gekrenkte ego: gevaarlijker dan boosheid

Laten we eerlijk zijn over wat er vaak gebeurt als een vrouw “nee” zegt, of afstandelijk wordt, of het gesprek beëindigt. Het is geen boosheid die volgt. Het is iets subtielers en gevaarlijkers: een gekrenkt ego.

Een man die zich in zijn mannelijkheid gekrenkt voelt, gaat vaak niet met woede reageren, maar met kleineren (“Je hoeft niet zo stug te doen”), vergelijken (“Andere vrouwen vinden me wel leuk”), omdraaien (“Waarom ben je zo onaardig?”), of verklaren (“Je begrijpt me verkeerd”).

En dit is het gevaarlijke moment. Want nu moet zij jou geruststellen over jouw ego, terwijl jij net haar grens overschreed. Nu moet zij uitleggen waarom ze niet wil, terwijl “nee” genoeg zou moeten zijn. Nu moet zij jou mild houden, terwijl zij degene is die zich ongemakkelijk voelt.

Snap je hoe krom dit is? Zij krijgt ongewenste aandacht. Zij wijst het beleefd af. Maar nu is het haar probleem om jouw gevoelens te managen.

Wat had anders gekund?

Laten we teruggaan naar het treinvoorbeeld. Want dit is een perfect voorbeeld van hoe moeilijk dit is. Voor beide kanten.

Die man deed veel “goed”: hij gaf een compliment, probeerde me gerust te stellen, was beleefd en galant, drong niet aan, volgde me niet. Hij probeerde aardig te zijn. Hij probeerde het goed te doen. Hij zei zelfs “ik bedoel er niks mee” om me gerust te stellen.

Maar het is zo moeilijk om dit goed te doen met een vreemde in een trein. Waarom voelde het toch ongemakkelijk? We hadden een uur niet gepraat. Als je een gesprek wilde, had dat in het begin / halverwege of aan het eind ook nog gekund: “Waar brengt jou naar Utrecht?” “Heb jij al weekend?” Als ik kort antwoord en niet terugvraag, dan weet je genoeg. Dan wil ik niet praten.

De timing vond ik vreemd: waarom nu, bij het uitstappen, als we allebei opstaan en klaar zijn om te gaan? De sprong van neutraal naar persoonlijk was te groot, te snel: “Mooi” kan over de jas gaan, maar “Je bent een mooie, aantrekkelijke vrouw” is te persoonlijk voor iemand met wie je geen woord hebt gewisseld.

Victim blaming en de beschermer-paradox

Bart, toen Soundos cijfers noemde over vrouwonveiligheid, was je eerste reactie niet: “Shit, dat is erg. Wat kunnen we doen?” Je eerste reactie was: “Maar hoeveel vrouwen komen er eigenlijk ’s avonds buiten in Vlaanderen?” Je zocht naar een reden waarom de cijfers misschien niet klopten, waarom het niet zo erg was, waarom zij misschien overdreef.

Dit is niet omdat je een slecht mens bent. Dit is omdat erkennen dat dit echt is, te eng is. Als je toegeeft dat vrouwen zich massaal onveilig voelen zonder iets fout te doen, dan betekent dat: dit kan je dochter, je moeder, je zus overkomen. En je kunt het niet voorkomen.

Dus zoek je naar wat zij anders had kunnen doen. Want als het aan haar ligt, aan haar kleding, haar gedrag, haar tijdstip, dan heb je weer controle. Maar Bart, dat werkt niet. Want vrouwen in boerka’s worden aangerand, vrouwen overdag worden aangerand, vrouwen in groepen worden aangerand, vrouwen die “alles goed deden” worden aangerand.

Het ligt niet aan haar gedrag. Het ligt aan zijn gedrag. En zodra je dat erkent, moet je iets veel moeilijkers doen: naar jezelf kijken en naar andere mannen.

Wil je echt beschermen? Dan moet je luisteren naar wat vrouwen zeggen dat gevaarlijk is. Niet naar wat jij denkt dat gevaarlijk zou moeten zijn. Luister naar Soundos als ze zegt: “Wij kunnen letterlijk niet naar huis fietsen zonder na te denken.” En geloof ze. Zonder “maar…” zonder “volgens mij…” want jouw ervaring is niet relevant hier. Jij wordt niet achtervolgd. Jij wordt niet betast in de supermarkt. Jij hoeft niet na te denken over welke route veiliger is.

Intentie versus impact

“Maar ik bedoel het niet verkeerd!” “Ik probeer gewoon aardig te zijn!” “Het is maar een grapje!”

Jongens, hier is de harde waarheid: je intentie bepaalt niet haar ervaring. Als je per ongeluk op iemands voet stapt, zeg je toch ook niet “Maar ik bedoelde het niet verkeerd!” en blijf je dan staan? Nee. Je stapt eraf. Je verontschuldigt je. Je erkent dat je pijn hebt gedaan, ongeacht je intentie.

Waarom is dit bij emotionele of sociale pijn anders? Als een vrouw zegt dat ze zich ongemakkelijk voelt door jouw compliment, jouw vraag, jouw aandacht, dan is het antwoord niet “Maar ik bedoel het goed!” Het antwoord is: “Sorry, dat was niet mijn bedoeling. Ik zal je met rust laten.”

Impact is belangrijker dan intentie. Altijd.

Wat kun jij, als man, doen?

Voordat je iets zegt of vraagt, stel jezelf deze vraag: zou ik dit ook doen als haar partner, broer of vader erbij stond? Nee? Dan doe het niet. Ja, maar anders geformuleerd? Gebruik die formulering dan nu ook.

Let op haar lichaamstaal: leunt ze naar je toe of achteruit? Zoekt ze oogcontact of ontwijkt ze het? Zijn haar armen open of gesloten? Let op haar antwoorden: stelt ze vragen terug of antwoordt ze alleen? Zijn ze uitgebreid of kort? Introduceert ze barrières zoals “mijn vriend” of “ik moet zo”?

Als je twijfelt: neem een stap terug. Letterlijk en figuurlijk. Geef ruimte.

Na een “nee” of een signaal dat ze niet geïnteresseerd is: accepteer het meteen. Niet “waarom niet?”, niet “misschien een andere keer?”, niet “maar we hadden het toch gezellig?” Gewoon: “Oké, geen probleem. Fijne dag nog!” En dan ga je weg. Echt weg. Je ego heeft geen recht op uitleg. “Nee” is een volledige zin.

En misschien wel het belangrijkste: spreek andere mannen aan. Als je vriend een barista lastigvalt voor haar nummer, zeg dan “Joh, laat haar met rust.” Als je collega te persoonlijke vragen stelt aan een cliënt: “Dat is niet professioneel.” Als je broer niet accepteert dat ze niet wil dansen: “Ze zei nee. Laat het gaan.”

Bart, en alle andere mannen die dit lezen:

ik snap dat dit ongemakkelijk is. Ik snap dat je jezelf niet als het probleem ziet. Ik snap dat je goede intenties hebt. Maar hier is de realiteit: elke 10 dagen sterft er in Nederland een vrouw door huiselijk geweld.64% van solo reizende vrouwen ervaart ongewenste aandacht. 42% van Nederlandse vrouwen heeft te maken gehad met seksueel geweld. 78% is geconfronteerd met straatintimidatie.

Dit zijn geen meningen. Dit zijn geen gevoelens. Dit zijn keiharde cijfers. En jullie vriendinnen vertellen jullie dit misschien niet. Niet omdat het niet waar is, maar omdat jullie het misschien niet willen horen, of omdat ze niet de energie meer hebben om het uit te leggen.

Dus wat nu? Luister. Echt luisteren, zonder te relativeren. Geloof vrouwen als ze iets delen over onveiligheid. Pas je gedrag aan. Niet omdat je een slecht mens bent, maar omdat je een goed mens wilt zijn. Spreek andere mannen aan. Ontwikkel die radar. Let op de switch. Herken de signalen. Respecteer grenzen.

En onthoud: het gaat niet om jouw intentie. Het gaat om haar veiligheid, haar comfort, haar autonomie. Zij hoeft jouw ego niet te managen. Jij moet je gedrag managen.

Lees ook

• Van toeschouwer naar medestander: Hoe jij de wereld veiliger maakt
• Solo Reizen Angst Overwinnen: De Ultieme Gids voor Mentale Voorbereiding
• Als vrouw veilig op reis doe je in deze 8 landen
• Hoe Reis je Veilig als Soloreiziger en je bent ook nog eens een vrouw!
• Je lijdt dikwijls het meest door het lijden dat je vreest…